Nền văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại | Sự thăng hoa và sụp đổ

văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại

Ai cũng biết nền văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại chính là cái nôi của phương Tây, là một trong những nền văn minh phát triển nhất trong lịch sửa nhân loại. Với những thành tựu thăng hoa rực rỡ của mình, Hy Lạp và La Mã cổ đại đã để lại cho thế giới hiện đại một kho tàng di sản khổng lồ, và ảnh hưởng nhiều đến đời sống hàng ngày của chúng ta.

1. Sự thăng hoa của nền văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại

1.1 Văn minh Hy Lạp cổ đại là gì?

Văn minh Hy Lạp cổ đại là một giai đoạn lịch sử và văn hóa quan trọng trong lịch sử Hy Lạp, diễn ra từ khoảng thế kỷ 9 TCN đến thế kỷ 6 sau Công nguyên. Đây là một nền văn minh ngập tràn các cuộc chiến tranh, kéo dài từ thời kỳ Homeros (kỷ nguyên tăm tối), các cuộc chiến tranh Hy Lạp – Ba Tư,.. cho đến khi Alexander đại đế tiến hành chinh phạt vùng đất tận cùng phía tây của Địa Trung Hải.

Bắt đầu từ đây, nền văn minh Hy Lạp cổ đại bắt đầu phát triển rực rỡ và để lại nhiều thành tựu to lớn cho đến thời hiện đại.

Quá trình hình thành văn minh Hy Lạp cổ đại
Quá trình hình thành văn minh Hy Lạp cổ đại

1.2 Sự thăng hoa của các thành tựu văn minh hy lạp cổ đại

Văn minh Hy Lạp cổ đại đã bắt đầu phát triển rực rỡ, sau một thời gian dài chiến tranh. Các dấu ấn về văn hóa nghệ thuật hay là khoa học nghiên cứu của Hy Lạp đều trở nên nổi bật hơn bao giờ hết.

Nhà văn Homer đã để lại 2 tác phẩm văn học kinh điển nhất mọi thời đại, đó là “Iliad” và “Odyssey” – những bản sử thi hùng tráng của phương Tây. Kịch nghệ thuật cũng được ra đời khi mà văn học phát triển. Các tác giả như Aeschylus, Sophocles và Euripides đã viết ra các bộ kịch nghệ thuật tuyệt vời, vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc đến kịch hiện đại ngày nay.

Nghệ thuật của người Hy Lạp cổ đại không chỉ dừng lại ở những con chữ văn học. Nhiều công trình kiến trúc của nền văn minh đã khắc dấu ấn sâu đậm với các nhà sử học như là Cung vua Minos ở Knossos, Thành Tiryns, Cổng Sư Tử, lăng Agamenon,… và cả vườn treo Babylon (một trong bảy kỳ quan của thế giới hiện đại).

Các nhà khoa học nổi tiếng như Thales và Pythagoras đã xuất hiện trong thời đại hoàng kim này. Những học giả này đã có những đóng góp quan trọng cho giới nghiên cứu khoa học và toán học. Aristarchus đã đưa ra ý tưởng rằng Trái Đất xoay quanh Mặt Trời, và Eratosthenes đã tính độ chính xác bán kính Trái Đất.

các thành tựu văn minh hy lạp cổ đại
Người Hy Lạp cổ đại đã biết đo thời gian theo ánh sáng mặt trời

1.3 Đôi nét về nền văn minh La Mã cổ đại

Văn minh La Mã cổ đại ra đời từ rất sớm ở lục địa châu Âu, ngay trên bán đảo Ý. Ở thời kỳ đầu, xã hội La Mã còn khá manh mún, chưa hình thành một thể chế thống nhất và còn nhiều sự phân chia tranh giành lãnh thổ với nhau. Nền kinh tế của người La Mã cổ đại (hay còn gọi là Italiot) chủ yếu là nông nghiệp, tập trung tại vùng phía Nam của nước Ý ngày nay.

Bắt đầu từ thời kỳ Cộng hòa La Mã (từ thế kỷ thứ 3 đến thế kỷ thứ 1 TCN), nền văn minh cổ đại này bắt đầu để lại nhiều ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều quốc gia cổ đại châu Âu.

nền văn minh La Mã cổ đại
Sự hình thành của văn minh La Mã cổ đại

1.4 Những thành tựu vĩ đại của nền văn minh La Mã cổ đại

Thời kỳ phát triển rực rỡ Đế quốc La Mã bắt đầu từ thế kỷ 1, khi mà nền văn minh đã sát nhập hầu như toàn bộ vùng lãnh thổ Địa Trung Hải, bao gồm cả Hy Lạp, Ai Cập, Syria, Palestine,.. La Mã cổ đại phát triển cực thịnh với lãnh thổ rộng lớn, với những công trình kiến trúc vĩ đại như đấu trường Colosseum, nhà tắm Caracalla, đền thờ Parthenon,…

Sau khi thôn tính Hy Lạp, người La Mã đã bổ sung và hoàn thiện các bộ văn tự Hy Lạp cổ, tạo nên bảng chữ cái Latinh hiện đại. Ngoài chữ viết thì người La Mã còn để lại hệ thống số đếm, với tên gọi quen thuộc Chữ số La Mã.

Văn minh La Mã cổ đại đã kế thừa và phát huy những mầm mống tư tưởng triết học Hy Lạp. Triết học thời đại này đã hình thành nên hai trường phái chủ nghĩa Duy vật và Duy tâm.

La Mã còn đóng góp vào việc phát triển hệ thống luật pháp chính trị. Luật Gaius và Luật Justinian là ví dụ về các hệ thống luật La Mã cổ đại. Hệ thống chính trị của họ đã tạo ra các nguyên tắc quản lý vẫn còn áp dụng trong các nền chính trị hiện đại ngày nay.

Năm 395, đế quốc La Mã suy yếu và chia thành 2: Đông La Mã – Tây La Mã. Sau đó lần lượt bị người Germanie và Ottoman tiêu diệt.

hệ thống chữ số La Mã vẫn còn được dùng đến ngày nay
Hệ thống chữ số La Mã vẫn còn được dùng đến ngày nay

2. Sự sụp đổ của nền văn minh Hy Lạp và La Mã cổ đại

2.1 Những dấu hiệu đã xuất hiện từ rất sớm

Văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại được hình thành từ các xung đột nhỏ cho đến chiến tranh quân đội. Việc chinh chiến liên tục có thể cướp đoạt nhiều tài nguyên, hỗ trợ đế chế phát triển nhanh chóng, nhưng mà cũng khiến bản thân nhanh chóng kiệt sức và suy yếu. Từ đó, dễ dàng bị các cuộc xâm lược ngoại bang thôn tính.

Thể chế  của văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại chính là chiếm hữu nô lệ. Sau những cuộc chinh phạt, đế quốc thu được rất nhiều nô lệ từ quốc gia bại trận. Nô lệ được xem như là một món hàng hóa trao đổi thông thường, nên không bao giờ được đối xử với tư cách là con người. Trong thời gian dài bóc lột, các nô lệ hoặc dần chết, hoặc nổi loạn, hoặc là bỏ trốn đi phần lớn. Đế quốc Hy Lạp La Mã cổ đại dần mất đi nguồn lao động quý báu, nền kinh tế bị khủng hoảng và quân đội trở nên dần suy yếu.

Trong thời gian phát triển cực thịnh, cả hai nền văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại đều có sự phân tranh quyền lực chính trị, đấu đá nội bộ và làm suy giảm thực lực cho nhau. Nhân cơ hội này, các bộ tộc bên ngoài bắt đầu tràn vào cướp phá lãnh thổ, giống như những điều họ đã làm đối với các quốc gia khác trong quá khứ.

Báo hiệu sụp đổ của văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại
Báo hiệu sụp đổ của văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại

2.2 Quá trình sụp đổ của văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại

  • Quá trình Hy Lạp cổ đại bị thôn tính

Trong vòng 10 năm (từ 490 – 480 TCN), quân đội Hy Lạp đã khẳng định được sức mạnh hùng hậu của mình, qua 2 cuộc chiến nổi tiếng với Ba Tư, đó là trận Marathon và trận Salamis. Sau chiến thắng vang dội , người Hy Lạp liên tục bành trướng lãnh thổ và bắt đầu ” thời kỳ Hy Lạp hóa” các thành bang mà họ thống trị.

Quá trình xâm chiếm của quân đội Hy Lạp đã phải chấm dứt khi mà đế quốc La Mã được thành lập. Một quốc gia trẻ với nguồn lực dồi dào đã hoàn toàn thôn tính một nước “suy kiệt’ sau nhiều cuộc chiến. Hy Lạp đã trở thành một tỉnh của La Mã cổ đại, nhưng mà, văn hóa của họ vẫn ảnh hưởng sâu sắc đến các nước Địa Trung Hải, bao gồm cả nước đế quốc đã đánh chiếm họ.

Con ngựa thành Troy mở đầu cho sự kết thúc của Hy Lạp cổ đại
Con ngựa thành Troy mở đầu cho sự kết thúc của Hy Lạp cổ đại
  • Sự kết thúc của văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại

Kể từ thời điểm thành lập, nhà nước Cộng hòa La Mã vô cùng bất ổn bởi những cuộc xung đột triền miên ở hai mặt đối ngoại lẫn đối nội. Thời gian loạn lạc này kết thúc khi mà vị Caesar Đại Đế lên ngôi, nắm quyền và chính thức thay đổi La Mã thành một đế quốc vĩ đại, mở ra thời kỳ thái bình 200 năm.

Tuy nhiên, thời điểm cực thịnh cũng là lúc cực suy. Các hoàng đế La Mã cổ đại luôn phải đối mặt với những cuộc ám sát, lật đổ cầm quyền. Các quan chức Thượng viện lợi dụng chức quyền để tham nhũng. Và tầng lớp nhân dân giàu có chuyên hối lộ để trốn tránh các thứ thuế của đế quốc. Nền kinh tế của La Mã trở nên suy thoái trầm trọng, kho bạc nhà nước thì trống rỗng, còn mức chênh lệch giàu nghèo trong xã hội ngày càng nâng cao.

Sự bất ổn chính trị đi kèm với suy thoái kinh tế nghiêm trọng đã dẫn đến sự phân chia quốc gia làm hai nửa: Đông La Mã và Tây La Mã. Cùng với đó, các bộ tộc người Giéc man và Ottoman liên tục tràn xuống để đánh chiếm các thành bang của đế quốc. Đông và Tây La Mã không hợp tác với nhau để chống lại các mối đe dọa từ bên ngoài, chỉ lo đấu đá nội bộ với nhau, trở nên suy yếu và bị thôn tính lần lượt.

Đế quốc La Mã đã bị chia cắt thành 2 miền Đông - Tây
Đế quốc La Mã đã bị chia cắt thành 2 miền Đông – Tây

2.3 Bài học lịch sử từ sụp đổ của nền văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại

Sự sụp đổ của Hy Lạp và La Mã nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của tích hợp và đa dạng hóa trong văn hóa, kinh tế và chính trị. Chỉ có chiến tranh, cướp bóc và tàn phá thì dù phát triển nhanh chóng đến mấy, cũng sẽ lụi tàn trong phút chốc. Phải phát triển mọi việc theo hướng ổn định, toàn diện và bền vững.

Văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại vẫn chưa biết cách quản lý nguồn tài nguyên đúng cách. Khai thác quá mức sẽ dần đến suy thoái kinh tế toàn diện. Nền văn minh muốn bền vững thì luôn cần duy trì sự cân đối giữa việc sử dụng tài nguyên và bảo vệ chúng.

Sự đàn áp quá mức đã dẫn đến hồi kết của văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại
Sự đàn áp quá mức đã dẫn đến hồi kết của văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại

Sự kỳ thị, bất bình đẳng và áp bức đều là những đặc trưng tiêu biểu của chế độ chiếm hữu nô lệ, mà đế quốc La Mã hay Hy Lạp đều đang tồn tại. Khi mà khi không thể chịu đựng được nữa, con người sẽ vùng dậy đấu tranh và lật đổ ách thống trị của một nền văn minh tàn bạo.

Cuối cùng, việc rút ra bài học từ sự sụp đổ của văn minh Hy Lạp La Mã cổ đại là một khía cạnh quan trọng trong việc xây dựng tương lai. Lịch sử đóng vai trò như một nguồn tri thức quý báu, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những hệ lụy của các sự kiện quá khứ và dẫn đường cho sự tiến bộ và cải thiện trong tương lai.

>> Tìm hiểu về: Các di sản trí tuệ của Ấn Độ cổ đại đã cống hiến cho nhân loại