Khám phá bí ẩn lịch sử của nền văn minh Maya thời cổ đại

nền văn minh Maya thời cổ đại

Nền văn minh Maya, một trong những nền văn minh cổ đại nổi tiếng là phức tạp nhất thế giới, đã để lại một dấu ấn sâu đậm trong sử sách loài người. Người Maya cổ xây dựng các thành phố với kiến trúc đá đẹp đẽ, phát triển hệ thống số học phức tạp và tạo ra một thần thoại đa dạng.

Các dấu vết của người Maya để lại đã chứng minh được sự phát triển phồn thịnh của một nền văn minh. Thế nhưng, đó lại là một sự phát triển quá mức “vượt thời đại” so với các nền văn minh cổ khác trên thế giới. Vậy, thế lực bí ẩn nào có thể giúp cho văn minh Maya sở hữu các công nghệ tiên tiến?

Hãy cùng Khoa học vui nhộn theo dõi bài viết để tìm câu trả lời ngay nhé!

1. Quá trình hình thành và phát triển của nền văn minh Maya

  • Nền văn minh Maya xuất hiện từ khi nào?

Cách đây hơn 2000 năm Trước công nguyên, một bộ phận thổ dân châu Mỹ đã tập hợp lại và sinh sống trên bán đảo Yucatán của Trung Mỹ. Dù ban đầu chỉ là một bộ phận nhỏ, nhưng lâu dần, số lượng người nơi đây tăng lên nhanh chóng, bắt đầu phát triển thành một nền văn minh vĩ đại, được gọi chung là Maya.

  • Nền văn minh Maya ở đâu?

Khu vực Trung và Nam Mỹ, đặc biệt tại các vùng đồng cỏ và vùng rừng rậm nhiệt đới, là nơi mà người dân Maya cổ đại đã chọn làm nơi sinh sống và phát triển. Vùng Maya hiện nay bao gồm một phần Tây Bắc của Mexico, toàn bộ vùng cao nguyên của Guatemala và cả một quốc gia như Belize. Lãnh thổ của nền văn minh rộng lớn này đã chiếm phần lớn lãnh thổ của trung tâm châu Mỹ (Mesoamerica).

bản đồ nền văn minh maya
Lãnh thổ rộng khắp Trung Mỹ của nền văn minh Maya

Hiện nay, danh từ “Maya” là một cái tên của tập thể, nhằm để gọi chung các dân tộc bản địa có nét văn hóa gần giống nhau trên vùng đất châu Mỹ. Và đây cũng chỉ là tiếng lóng để gọi chung cho các tập thể, vì những sắc tộc này vẫn chưa từng thống nhất về mặt chính trị hay lãnh thổ.

2. Các thành tựu ấn tượng của nền văn minh Maya cổ đại

Kể từ khi thành lập, nền văn minh Maya đã chạm tới đỉnh cao của mọi lĩnh vực từ toán học, thiên văn học, cho đến văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật, hay thậm chí là tôn giáo.

2.1 Công trình kiến trúc

Các nhà khảo cổ cho hay, người Maya cổ đại đã xây dựng hàng loạt các công trình kiến trúc khổng lồ còn tồn tại cho đến ngày nay. Các công trình chủ yếu là các kim tự tháp được làm bằng đá hay những ngôi đền chủ yếu để tôn thờ các vị thần như El Zotz, Tikal, Coba, Palenque, Calakmul,.. Những kiến trúc này được chạm khắc một cách tỉ mỉ và tinh tế, thể hiện rõ nét các hình ảnh về phong tục tập quán của nền văn minh, cho thấy con người Maya từ thời xa xưa đã biết tôn thờ thần linh và thực hiện các nghi thức cúng bái trang trọng.

Các thành phố của văn minh Maya cổ được quy hoạch bằng hệ thống đường xá rất hiện đại, là kiểu các khu vực được làm giống các ô cờ, bốn phương rất thông thoáng và dễ đi. Những bức tường đá thì vô cùng kiên cố, như ở thành phố Tulum, có một bức dài đến 716 mét, dày khoảng 6 mét và cao từu 3 đến 9 mét.

kim tự tháp
Kim tự tháp vĩ đại do người Maya xây dựng

2.2 Chữ viết độc đáo

Người Maya đã sáng tạo nên một hệ thống chữ viết phức tạp để thực hiện giao tiếp. Bộ chữ là một chuỗi các ký hiệu, ghép với dấu tốc ký thích hợp tạo thành một hình vuông nhỏ, mang từng ý nghĩa riêng biệt. Đây là hệ chữ viết phức tạp nhất trên thế giới. Khi lần đầu phát hiện các văn tự này, các nhà khảo cổ đã lầm tưởng rằng người dân Maya cổ đại dùng chữ tượng hình để làm ngôn ngữ biểu đạt.

Theo các bằng chứng còn sót lại, người Maya cổ đã biết sử dụng giấy (làm từ vỏ cây hoặc da thú) để ghi chép lịch sử, các loại lễ nghi thờ cúng và các sự kiện đặc biệt trong xã hội Maya cổ xưa.

chữ maya cổ đại
Chữ Maya cổ quá phức tạp để giải mã

2.3 Nông nghiệp phát triển

Nền văn minh Maya cổ đại đã phát triển lĩnh vực nông nghiệp trở nên đỉnh cao. Những con người của thời đại này đã biết trồng trọt đủ các loại rau củ quả như là ngô, đậu, bí đỏ, cà chua, ca cao,… Thêm vào đó, họ chăn nuôi thêm các loài gia súc để phục vụ cho làm nông cũng như là lương thực dự trữ: chó, gà, chim chóc, hươu nai và cả nuôi ong để lấy mật. Các nghề như chế tác đá, trang sức, làm gốm, dệt vải, chế biến gỗ,.. cũng đạt đến trình độ rất cao.

Người Maya đã biết trồng nhiều loại rau củ quả
Người Maya cổ đại đã biết trồng nhiều loại rau củ quả

2.4 Toán học và thiên văn

Người Maya sử dụng hệ đếm nhị thập phân và hệ ngũ phân để tính toán mọi thứ. Với hệ đếm này, họ có thể đếm được các con số lớn đến hàng trăm triệu. Sự tính toán chính xác của nền văn minh Maya còn được thể hiện qua hệ thống lịch đặc biệt. Họ chia một năm thành 18 tháng, một tháng có 20 ngày và tháng cuối được tính thêm 5 ngày. Tổng cộng là 365 ngày/năm.

Một điểm đáng ngạc nhiên nữa trong thiên văn học. Người cổ đại Maya có thể tính toán được quỹ đạo chuyển động của các hành tinh. Điển hình như việc họ đã tính ra chu kỳ của sao Kim khi xoay quanh mặt trời 1 vòng là 584 ngày. Mà với máy móc hiện đại của loài người, các nhà khoa học xác định chu kỳ 1 năm của sao Kim là 583,92 ngày (xấp xỉ với con số mà người Maya đã tính được cách đây hàng ngàn năm).

Lịch mặt trời của nền văn minh Maya
Lịch mặt trời của nền văn minh Maya

3. Những dấu ấn mà nền văn minh Maya đã để lại cho thời hiện đại

Văn minh Maya thời cổ đại đã có một thời kỳ phát triển huy hoàng trong quá khứ. Các thành tựu mà họ để lại đã đủ chứng minh nền văn minh đã tiến bộ đến nhường nào. Bên cạnh các thành tựu vĩ đại, người Maya còn có nhiều phát minh đáng kinh ngạc mà chúng ta vẫn còn sử dụng cho đến hiện nay:

– Thuốc giảm đau: Các nghi lễ tôn giáo của văn minh Maya đều được sử dụng các loại thuốc gây ảo giác. Họ cũng biết cách vận dụng chúng trong lĩnh vực y học để làm thuốc giảm đau. Thuốc được chiết suất từ xương rồng, bìm bìm, cây thuốc lá và một số loại nấm đặc biệt.

– Sân bóng: Đá bóng là môn thể thao yêu thích của người Maya cổ. Và trò chơi này có nhiều phiên bản khác nhau và được lưu truyền đến hiện nay, ví dụ là trò Ulama. Ở gần các sân bóng cổ có nhiều đầu lâu nằm rải rác khắp nơi. Người ta suy đoán rằng các hộp sọ được sử dụng như là quả bóng ở trong trò chơi giải trí này.

– Phòng tắm hơi: Được xây dựng bởi các tảng đá lớn, trần nhà thì đục một lỗ nhỏ xuống để cho nước đổ xuống bên dưới. Các tảng đá nóng làm nước bốc hơi và khiến cho người tắm toát mồ hôi và thanh lọc tạp chất bên trong cơ thể. Phương pháp tắm hơi của nền văn minh Maya được giữ gìn cho đến ngày nay.

– Socola cay: Người Maya đã vô tình phát hiện những hạt ca cao trong quá trình làm nông nghiệp. Họ tin rằng đây là loại thức uống được thần mưa Kon ban cho người dân. Để sử dụng, người ta đã nấu chảy hạt ca cao, sau đó thêm vào một ít bột ớt cùng với bột ngô, tạo nên một thức uống sô cô la cay tuyệt vời.

– Cao su: Đi trước thời hiện đại cả ngàn năm, người Maya từ xưa đã biết cách tinh luyện cao su từ nhựa cây cao su kết hợp với một số nhựa cây khác, làm nên các vật liệu phục vụ cho đời sống hàng ngày như bóng cao su, dây thun để buộc,..

Thiết kế sân bóng rộng lớn của văn minh Maya
Sân bóng rộng lớn của văn minh Maya

4. Sự biến của nền văn minh Maya đang phát triển rực rỡ

Nền văn minh Maya cổ đại đã có một thời kỳ phát triển phồn thịnh, mật độ dân số trung bình lên đến hơn 700 người/km2. Đột nhiên, toàn bộ người dân của nền văn minh “bốc hơi” mà không hề có dấu hiệu báo trước nào cả. Tổng lượng dân số của Maya đã sụt giảm gần 90% một cách khó hiểu.

Có nhiều đáp án được đưa ra để giải thích về sự biến mất kỳ lạ này, như là bệnh tật, nội chiến hoặc là thiên tai. Và lý giải được nhiều người tin theo là: Văn minh Maya đã phát triển quá mức, dẫn đến chính họ đã tự đưa mình vào bờ vực diệt vong.

Dựa vào các trầm tích dưới đáy hồ Chichancanab ở Mexico, các nhà khảo cổ đã nói rằng người Maya đã gây ra một đợt hạn hán kéo dài vô cùng thảm khốc. Vì để phát triển nông nghiệp mà họ đã tàn phá các khu rừng và sử dụng lượng nước trong hồ quá mức. Khi mà rừng cây bị tàn phá trầm trọng thì lượng nước mưa cũng trở nên ít ỏi hơn, dẫn đến lượng mưa giảm phân nửa qua các năm. Tình trạng này kéo dài đến tận 100 năm, khiến cho các hồ chứa nước cạn kiệt hoàn toàn. Nền văn minh Maya đã quá quen thuộc với một khí hậu ẩm ướt nay càng khó khăn hơn khi đối diện với tình trạng hạn hán này.

Các nhà nghiên cứu còn thử khoan giếng sâu bên trong lòng đất để phân tích nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa để xác định tình trạng hạn hán diễn ra như thế nào tại thời Maya cổ đại. Họ hy vọng rằng qua kết quả phân tích sẽ giúp họ hiểu rõ được sự ảnh hưởng nghiêm trọng của thiên tai thiếu nước này.

Hạn hán kéo dài là nguyên nhân làm Maya sụp đổ
Hạn hán kéo dài là nguyên nhân làm Maya sụp đổ

Nền văn minh Maya dù đã có thời gian phát triển hoàng kim, nhưng mà cũng đã đi đến hồi kết trong muôn vàn bất ngờ. Tuy vậy, sự kết thúc của văn minh không đơn giản chỉ là một trang lịch sử bị mất mà còn là một hành trình nghiên cứu và khám phá liên tục diễn ra. Người Maya đã để lại nhiều thành tựu quý báu cho nền văn minh nhân loại đáng được trân trọng.

>> Theo dõi: Sự thăng hoa và sụp đổ của nền văn minh Hy Lạp La Mã thời cổ đại